“Bố là người Nhật, mẹ là người nước ngoài, con có quốc tịch Nhật không?”
“Con có thể mang cả quốc tịch Nhật và quốc tịch nước ngoài không?”
“Nếu mẹ chưa đăng ký kết hôn với bố người Nhật thì tư cách lưu trú của bé sẽ ra sao?”

Khi một em bé sinh ra trong gia đình có một phụ huynh là người Nhật, cần phân biệt quốc tịch và tư cách lưu trú.

Về nguyên tắc, nếu tại thời điểm sinh, bố hoặc mẹ mang quốc tịch Nhật và tồn tại quan hệ cha mẹ – con hợp pháp, bé có quốc tịch Nhật theo diện sinh ra. Bé có quốc tịch Nhật không cần visa để sống tại Nhật.

Tuy nhiên, tình huống bố người Nhật và mẹ người nước ngoài chưa kết hôn có thể khác nhau tùy thời điểm bố làm thủ tục nhận cha. Trẻ sinh ở nước ngoài cũng cần lưu ý thủ tục bảo lưu quốc tịch Nhật (国籍留保).

CONTENTS
  1. Con của người Nhật và người nước ngoài có quốc tịch Nhật không?
  2. Sự khác nhau khi bố là người Nhật và khi mẹ là người Nhật
    1. Mẹ là người Nhật, bố là người nước ngoài
    2. Bố là người Nhật, mẹ là người nước ngoài, đã kết hôn hợp pháp
    3. Bố Nhật, mẹ nước ngoài, chưa kết hôn
  3. Nếu bố Nhật và mẹ nước ngoài không kết hôn thì sao?
    1. Bố làm thủ tục nhận cha trước khi bé sinh
    2. Bố chỉ nhận cha sau khi bé sinh
  4. Trẻ có thể mang hai quốc tịch Nhật và nước ngoài không?
    1. Đến mấy tuổi phải chọn quốc tịch?
  5. Nếu con không có quốc tịch Nhật thì xin tư cách nào?
    1. Khi “日本人の配偶者等” có thể áp dụng
    2. Khi cần xem xét “定住者” hoặc diện khác
  6. Các thủ tục khi con sinh tại Nhật
    1. Nếu bé có quốc tịch Nhật
    2. Nếu bé không có quốc tịch Nhật
  7. Trẻ sinh ở nước ngoài có thể có quốc tịch Nhật không?
    1. “国籍留保” là gì?
    2. Quên bảo lưu quốc tịch thì sao?
  8. Bảng tóm tắt: Quốc tịch và tư cách lưu trú của con
  9. Câu hỏi thường gặp
    1. Q1. Con của người Nhật và người nước ngoài có luôn mang quốc tịch Nhật?
    2. Q2. Có cả quốc tịch Nhật và nước ngoài thì có cần visa Nhật không?
    3. Q3. Bố Nhật nhận con sau khi sinh thì con tự thành người Nhật?
    4. Q4. Con sinh ở nước ngoài có quốc tịch Nhật được không?
    5. Q5. Đến 20 tuổi mà chưa chọn quốc tịch sẽ tự mất quốc tịch Nhật?
    6. Q6. Bố Nhật và mẹ nước ngoài ly hôn thì quốc tịch Nhật của con có mất?
    7. Q7. Con mang quốc tịch nước ngoài rồi có quốc tịch Nhật, thẻ cư trú xử lý thế nào?
  10. Kết luận: Cần phân biệt quốc tịch và tư cách lưu trú
    1. Tư vấn quốc tịch và thủ tục cư trú cho con
    2. Tài liệu tham khảo
  11. 044-379-8319

Con của người Nhật và người nước ngoài có quốc tịch Nhật không?

Điều 2 Luật Quốc tịch Nhật quy định các trường hợp có quốc tịch Nhật khi sinh, gồm:

  1. Khi trẻ ra đời, bố hoặc mẹ là công dân Nhật.
  2. Nếu bố đã chết trước khi con chào đời, bố là công dân Nhật tại thời điểm chết.
  3. Trẻ sinh tại Nhật mà cả bố lẫn mẹ đều không xác định được hoặc đều không có quốc tịch.

Thông thường, gia đình Nhật–nước ngoài chú ý điều kiện thứ nhất. Ví dụ bố Nhật mẹ Trung Quốc; bố Nga mẹ Nhật; hoặc cặp vợ chồng Nhật–nước ngoài sinh em bé ở nước ngoài. Nếu quan hệ pháp lý tại thời điểm sinh thỏa quy định, trẻ được nhận quốc tịch Nhật.

Nơi sinh tại Nhật hay ở nước ngoài về nguyên tắc không phải yếu tố quyết định duy nhất, nhưng sinh ở nước ngoài có thể phát sinh thủ tục bảo lưu quốc tịch.

Sự khác nhau khi bố là người Nhật và khi mẹ là người Nhật

Mẹ là người Nhật, bố là người nước ngoài

Ví dụ mẹ quốc tịch Nhật, bố quốc tịch Hàn Quốc, bé sinh ở Nhật. Bé thông thường có quốc tịch Nhật nhờ mẹ. Ngay cả khi bố mẹ không đăng ký kết hôn hợp pháp, trẻ do mẹ người Nhật sinh ra nói chung vẫn có quốc tịch Nhật. Bé không phải xin tư cách lưu trú dành cho người nước ngoài, nhưng vẫn phải khai sinh và làm thủ tục hộ tịch.

Bố là người Nhật, mẹ là người nước ngoài, đã kết hôn hợp pháp

Ví dụ bố quốc tịch Nhật, mẹ Trung Quốc, bé sinh tại Nhật. Nếu quan hệ hôn nhân hợp pháp và quan hệ cha con với bố Nhật được công nhận theo luật, bé thường có quốc tịch Nhật từ khi sinh. Việc bé có thêm quốc tịch Trung Quốc hay không phụ thuộc luật quốc tịch của nước đó.

Bố Nhật, mẹ nước ngoài, chưa kết hôn

Đây là trường hợp đặc biệt cần chú ý: bố đã nhận con trước hay sau khi trẻ sinh có thể làm thay đổi cách xác định quốc tịch Nhật của trẻ.

Nếu bố Nhật và mẹ nước ngoài không kết hôn thì sao?

Ví dụ người đàn ông Nhật và phụ nữ Việt Nam có con mà chưa đăng ký kết hôn.

Bố làm thủ tục nhận cha trước khi bé sinh

Nếu bố Nhật làm 胎児認知 (nhận cha đối với thai nhi) trước khi sinh, quan hệ cha con hợp pháp được công nhận từ thời điểm bé chào đời. Khi đáp ứng điều kiện liên quan, bé thường có quốc tịch Nhật theo diện sinh ra; không phải xin tư cách lưu trú dành cho người nước ngoài nếu sinh tại Nhật. Thủ tục nhận thai nhi và việc nhận cha sau khi sinh có hiệu lực pháp lý khác nhau, nên xác nhận sớm.

Bố chỉ nhận cha sau khi bé sinh

Nếu bố chưa nhận thai nhi, về nguyên tắc tại thời điểm bé sinh chưa có quan hệ cha con hợp pháp cần thiết với bố Nhật để đương nhiên nhận quốc tịch Nhật từ bố. Nhưng sau khi bố nhận con, bé có thể xin quốc tịch Nhật theo Điều 3 Luật Quốc tịch.

Điều kiện chủ yếu gồm:

  • Con chưa đủ 18 tuổi.
  • Được bố người Nhật chính thức nhận làm con.
  • Bố mang quốc tịch Nhật khi con sinh.
  • Bố hiện mang quốc tịch Nhật, hoặc nếu đã chết thì có quốc tịch Nhật khi chết.
  • Con chưa từng có quốc tịch Nhật trước đó.

Nếu đáp ứng các điều kiện, có thể nộp 国籍取得届 (thông báo xin nhận quốc tịch Nhật) tới Bộ trưởng Tư pháp. Chỉ được bố nhận con sau khi sinh không có nghĩa tự động trở thành công dân Nhật; vẫn phải làm thủ tục thông báo riêng.

Nếu trẻ cư trú tại Nhật, nộp tại Cục Pháp vụ hoặc cơ quan trực thuộc; nếu ở nước ngoài, thông thường nộp qua đại sứ quán/lãnh sự quán Nhật.

Tham khảo: Bộ Tư pháp Nhật – Thủ tục quốc tịch.

Trẻ có thể mang hai quốc tịch Nhật và nước ngoài không?

Có thể. Trẻ có một phụ huynh là người Nhật có thể đồng thời nhận quốc tịch nước ngoài theo luật của phụ huynh còn lại. Tuy nhiên, không phải quốc tịch nước ngoài nào cũng tự động truyền cho con; cần kiểm tra luật về nơi sinh, quốc tịch bố mẹ, địa chỉ cư trú và thủ tục đăng ký của quốc gia đó.

Đến mấy tuổi phải chọn quốc tịch?

Khi nào có nhiều quốc tịchThời hạn chọn quốc tịch theo luật Nhật
Trước khi đủ 18 tuổiTrước khi đủ 20 tuổi
Khi đã từ 18 tuổi trở lênTrong vòng 2 năm kể từ khi có nhiều quốc tịch

Trước sửa đổi có hiệu lực ngày 1/4/2022, hạn đối với người có nhiều quốc tịch từ khi sinh thường là 22 tuổi; nay thay thành 20 tuổi. Có thể chọn quốc tịch Nhật bằng cách thôi quốc tịch nước ngoài hoặc tuyên bố lựa chọn quốc tịch Nhật theo thủ tục.

Tuyên bố chọn quốc tịch Nhật không có nghĩa mọi quốc tịch nước ngoài tự động mất hiệu lực, vì điều này phụ thuộc pháp luật nước còn lại. Cần kiểm tra cả hai hệ thống pháp luật.

Nếu con không có quốc tịch Nhật thì xin tư cách nào?

Nếu là người nước ngoài và dự định sống ở Nhật, trẻ phải có tư cách lưu trú phù hợp.

Khi “日本人の配偶者等” có thể áp dụng

Tên tư cách này không chỉ dành cho vợ/chồng công dân Nhật; còn có người sinh ra là con của công dân Nhật và con nuôi đặc biệt đủ điều kiện. Ví dụ trẻ từng có quốc tịch Nhật rồi mất quốc tịch, về Nhật với quốc tịch nước ngoài. Trong trường hợp bố Nhật nhận con, cần xét quan hệ pháp lý lúc sinh và thời điểm nhận cha; không phải mọi trẻ có bố hoặc mẹ Nhật đều tự động đủ điều kiện.

Khi cần xem xét “定住者” hoặc diện khác

Ví dụ bố hoặc mẹ là người nước ngoài rồi nhập quốc tịch Nhật sau khi con đã sinh. Con không tự động có quốc tịch Nhật vì cha/mẹ nhập tịch, cũng không nhất thiết là “người sinh ra là con của công dân Nhật”. Tùy tuổi, quan hệ pháp lý, quốc tịch, sự chu cấp, có thể xem xét “定住者” hoặc diện khác.

Các thủ tục khi con sinh tại Nhật

Nếu bé có quốc tịch Nhật

  1. Nộp “出生届” (thông báo khai sinh) tại chính quyền địa phương trong 14 ngày.
  2. Đăng ký việc sinh với cơ quan nước ngoài của cha/mẹ còn lại nếu cần.
  3. Xác nhận việc sinh được ghi vào sổ hộ tịch Nhật (戸籍).
  4. Xin hộ chiếu Nhật nếu cần.

Thường cần giấy chứng sinh của bệnh viện. Nếu muốn đăng ký quốc tịch của người cha/mẹ nước ngoài, liên hệ đại sứ quán/lãnh sự quán tương ứng.

Nếu bé không có quốc tịch Nhật

Khi sinh tại Nhật và dự định ở quá 60 ngày:

Mốc thời gianThủ tục
Trong 14 ngày từ khi sinhKhai sinh tại chính quyền địa phương
Trong 30 ngày từ khi sinhXin phép có tư cách lưu trú tại Cơ quan Xuất nhập cảnh
Đến ngày thứ 60Thời gian có thể lưu trú mà chưa có tư cách riêng

Ví dụ bố Nhật và mẹ nước ngoài chưa kết hôn, con không có quốc tịch Nhật lúc sinh; có thể xem xét nhận cha và thông báo xin quốc tịch, nhưng trong lúc con vẫn là người nước ngoài cần kiểm tra vấn đề lưu trú. Hãy liên hệ sớm với Cục Pháp vụ và Cơ quan Xuất nhập cảnh để không bỏ qua hạn 30 ngày.

Trẻ sinh ở nước ngoài có thể có quốc tịch Nhật không?

Có thể, nếu điều kiện quốc tịch tại thời điểm sinh được đáp ứng. Ví dụ bố Nhật và mẹ nước ngoài sống ở nước ngoài, bé sinh tại bệnh viện ở đó; bé vẫn có thể có quốc tịch Nhật nhờ bố. Nhưng đặc biệt chú ý 国籍留保 (bảo lưu quốc tịch Nhật).

“国籍留保” là gì?

Nếu trẻ sinh ngoài Nhật Bản và đồng thời có quốc tịch Nhật và quốc tịch nước ngoài ngay khi sinh, gia đình phải tuyên bố bảo lưu quốc tịch Nhật trong vòng 3 tháng kể từ sinh, thường làm cùng thủ tục khai sinh với phía Nhật.

Nếu không thực hiện đúng hạn, theo Điều 12 Luật Quốc tịch, trẻ mất quốc tịch Nhật có hiệu lực hồi tố từ thời điểm sinh. Do vậy có bố/mẹ Nhật không đồng nghĩa quốc tịch Nhật được bảo toàn nếu bỏ quên thủ tục này.

Quên bảo lưu quốc tịch thì sao?

Có chế độ xin nhận lại quốc tịch Nhật trong điều kiện phù hợp. Ví dụ theo Điều 17 Luật Quốc tịch, người chưa đủ 18 tuổi và có địa chỉ tại Nhật có thể xem xét nộp thông báo nhận lại quốc tịch. Hãy liên hệ sớm với Cục Pháp vụ, cơ quan liên quan hoặc chuyên gia để kiểm tra trường hợp cụ thể.

Bảng tóm tắt: Quốc tịch và tư cách lưu trú của con

Tình huốngQuốc tịch Nhật của conTư cách lưu trú tại Nhật
Mẹ Nhật, bố nước ngoàiVề nguyên tắc cóKhông cần
Bố Nhật, mẹ nước ngoài, đã kết hôn hợp phápVề nguyên tắc cóKhông cần
Bố Nhật chưa kết hôn, nhận thai nhi trước khi sinhVề nguyên tắc cóKhông cần
Bố Nhật chưa kết hôn, nhận cha sau khi sinhVề nguyên tắc không có lúc sinh; có thể nhận bằng thông báoPhải xem xét riêng khi còn quốc tịch nước ngoài
Có đồng thời quốc tịch Nhật và quốc tịch nước ngoàiCóKhông cần
Sinh ra là con người Nhật, sau đó mất quốc tịch NhậtKhông cònCó thể xem xét “日本人の配偶者等” hoặc diện khác
Cha/mẹ nhập quốc tịch Nhật sau khi con sinhCon không tự động cóCân nhắc “定住者” hoặc tư cách khác

Tùy thời điểm kết hôn, nhận cha, luật quốc tịch nước ngoài, nơi sinh và việc bảo lưu quốc tịch, kết luận thực tế có thể khác.

Câu hỏi thường gặp

Q1. Con của người Nhật và người nước ngoài có luôn mang quốc tịch Nhật?

Không phải mọi trường hợp. Đặc biệt khi bố Nhật và mẹ nước ngoài không kết hôn, thời điểm nhận cha rất quan trọng.

Q2. Có cả quốc tịch Nhật và nước ngoài thì có cần visa Nhật không?

Không. Người có quốc tịch Nhật được xem là công dân Nhật tại Nhật, không cần tư cách lưu trú của người nước ngoài.

Q3. Bố Nhật nhận con sau khi sinh thì con tự thành người Nhật?

Không tự động. Có thể xin theo Điều 3 nếu đủ điều kiện, thông qua “国籍取得届”.

Q4. Con sinh ở nước ngoài có quốc tịch Nhật được không?

Có thể, nhưng nếu đồng thời nhận thêm quốc tịch nước ngoài khi sinh thì cần làm “国籍留保” trong 3 tháng.

Q5. Đến 20 tuổi mà chưa chọn quốc tịch sẽ tự mất quốc tịch Nhật?

Không tự động mất đúng ngày sinh nhật 20. Tuy nhiên vẫn có nghĩa vụ lựa chọn và có thể có hậu quả nếu bị Bộ trưởng Tư pháp yêu cầu chính thức mà không thực hiện trong thời hạn.

Q6. Bố Nhật và mẹ nước ngoài ly hôn thì quốc tịch Nhật của con có mất?

Về nguyên tắc không. Tuy vậy, tư cách lưu trú của mẹ có thể bị ảnh hưởng; nếu trực tiếp nuôi con mang quốc tịch Nhật, có thể cân nhắc “定住者” hoặc diện phù hợp.

Q7. Con mang quốc tịch nước ngoài rồi có quốc tịch Nhật, thẻ cư trú xử lý thế nào?

Sau khi có quốc tịch Nhật, con không còn cần tư cách lưu trú dành cho người nước ngoài; phải hoàn thành thủ tục trả thẻ cư trú theo thời hạn quy định và làm thủ tục hộ tịch liên quan.

Kết luận: Cần phân biệt quốc tịch và tư cách lưu trú

Con có quốc tịch Nhật không cần visa để ở Nhật. Con không có quốc tịch Nhật phải xem xét tư cách lưu trú riêng. Khi bố Nhật và mẹ nước ngoài chưa kết hôn, cần kiểm tra thủ tục nhận cha; khi con sinh ở nước ngoài, đừng quên bảo lưu quốc tịch trong 3 tháng nếu thuộc trường hợp phải làm.

Tư vấn quốc tịch và thủ tục cư trú cho con

TORIKANI International Administrative Scrivener Corporation (とりかに国際行政書士法人) tư vấn về tư cách lưu trú của con trong gia đình Nhật–nước ngoài, nhận cha, trẻ sinh ở nước ngoài và phối hợp các thủ tục liên quan đến quốc tịch. Xin hãy liên hệ để được xem xét hoàn cảnh.

Tài liệu tham khảo

TORIKANI KUN

Nếu bạn gặp bất kỳ khó khăn nào, đừng ngần ngại liên hệ với chúng tôi nhé!

044-379-8319

平日:9:00-18:00

    ご相談内容を以下のフォームにご入力ください。

    内容をご確認のうえ、担当者より折り返しご連絡いたします。

    営業・勧誘・サービス案内等を目的としたフォーム送信およびお電話には返信・対応いたしかねます。

    必須お名前

    必須フリガナ

    必須性別

    必須現在の国籍

    必須ご住所
    都道府県からご記入ください

    必須電話番号
    携帯電話番号

    必須メールアドレス

    必須現在の職業

    必須ご相談内容


    「成功しました!」と表示されたら、「入力内容を確認する」ボタンを押してください。

    チェックボックスが表示された場合は、チェックを入れてください。